युवाशक्ति, सम्भावना र समृद्धिको बाटो

हरेक वर्ष अगस्ट १२ लाई विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसका रूपमा मनाइन्छ। युवा दिवस केवल औपचारिक कार्यक्रम गर्ने दिन होइन, राष्ट्र निर्माणमा युवाको भूमिका, उनीहरूका सम्भावना र आज उनीहरूले भोगिरहेका समस्याबारे गम्भीर बहस गर्ने अवसर पनि हो।

युवा अवस्था ऊर्जा, सिर्जनशीलता, नयाँ सोच र केही फरक गर्ने हुटहुटीले भरिएको समय हो। इतिहास हेर्दा विश्वमा भएका ठूला सामाजिक, राजनीतिक तथा आर्थिक परिवर्तनमा युवाको भूमिका महत्वपूर्ण देखिन्छ। नयाँ विचारलाई स्वीकार गर्ने, पुरानो सोचलाई चुनौती दिने र प्रविधिको प्रयोगमार्फत समाजलाई अघि बढाउने क्षमता युवामा हुन्छ।

त्यसैले युवालाई परिवर्तनका संवाहक र राष्ट्रको महत्वपूर्ण शक्तिका रूपमा लिइन्छ। तर यही शक्तिलाई सही दिशा, अवसर र वातावरण दिन सकिएन भने युवाशक्ति देशका लागि चुनौतीसमेत बन्न सक्छ।

युवाविहीन बन्दै गाउँघर

नेपालमा अहिले सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यही हो-हाम्रा युवा कहाँ छन्?

अध्ययन, रोजगारी र राम्रो भविष्यको खोजीमा नेपाली युवाको ठूलो हिस्सा विदेश पुगेको छ। खाडी मुलुकदेखि कोरिया, जापान, युरोप र अन्य पश्चिमी मुलुकसम्म नेपाली युवाको उपस्थिति बढ्दो छ।

वैदेशिक रोजगारीबाट भित्रिने रेमिट्यान्सले नेपालको अर्थतन्त्र धान्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। गाउँघरमा पक्की घर बनेका छन्। हातहातमा मोबाइल र आधुनिक प्रविधि पुगेको छ। परिवारको आर्थिक अवस्था सुधारिएको छ।

तर रेमिट्यान्सले ल्याएको यो चमकभित्र अर्को गहिरो पीडा पनि लुकेको छ।

गाउँमा युवा छैनन्। खेतबारी बाँझिँदै छन्। गाउँका विद्यालयमा विद्यार्थी घटिरहेका छन्। सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिमा युवाको सहभागिता कम हुँदै गएको छ। कतिपय गाउँमा सुख-दुःखमा साथ दिने र मलामी जाने जनशक्तिसमेत अभाव हुन थालेको छ।

सबैभन्दा पीडादायी पक्ष त विदेशमा कमाउन गएका युवामध्ये कतिपयको शव काठको बाकसमा फर्किनु हो।

परिवारको भविष्य बदल्ने सपना बोकेर विमान चढेको छोरो वा श्रीमान् केही वर्षपछि बाकसमा फर्किँदा परिवारले भोग्ने पीडा शब्दमा व्यक्त गर्न कठिन हुन्छ। वैदेशिक रोजगारीले पठाएको रेमिट्यान्सले परिवार चलिरहेको हुन्छ, तर त्यही रोजगारीले परिवारको एउटा सदस्य सदाका लागि गुमाउँदा त्यसको मूल्य कति ठूलो हुन्छ भन्ने हिसाब कुनै अर्थशास्त्रले गर्न सक्दैन।

त्यसैले वैदेशिक रोजगारीलाई मात्र नेपालको समृद्धिको आधार मानिरहनु दीर्घकालीन समाधान होइन।

युवालाई विदेश जानबाट रोक्ने होइन, देशमै सम्भावना देखाउने

युवालाई विदेश जानबाट रोक्न सकिन्छ भन्ने सोच मात्र पर्याप्त छैन। आजको विश्वमा युवाले आफ्नो क्षमता र भविष्य खोज्न जहाँ पनि जान सक्छन्।

मुख्य प्रश्न हो-किन नेपाली युवाले आफ्नै देशमा भविष्य देख्न सकेका छैनन्?

यसको जवाफ खोज्न आवश्यक छ।

देशमा गुणस्तरीय शिक्षा, सीपअनुसारको रोजगारी, उद्यम गर्ने वातावरण र लगानीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सकियो भने धेरै युवा स्वदेशमै केही गर्न चाहन्छन्।

कृषि, पर्यटन, सूचना प्रविधि, जलस्रोत, उद्योग, स्थानीय उत्पादन र उद्यमशीलताका क्षेत्रमा नेपालसँग ठूलो सम्भावना छ। समस्या सम्भावनाको अभावमा होइन, त्यसलाई अवसरमा बदल्ने नीति र कार्यान्वयनमा छ।

युवालाई अनुदानका नाममा केही रकम बाँडेर मात्र उद्यमशील बनाउन सकिँदैन। बजारको सुनिश्चितता, प्रविधिको पहुँच, सीप, सस्तो ऋण र व्यवसाय सञ्चालनको सहज वातावरण पनि आवश्यक छ।

युवा नेतृत्वको खाँचो

नेपालको राजनीतिक र सामाजिक क्षेत्रमा पनि पुस्तान्तरणको बहस चलिरहेको छ। पुराना पुस्ताको अनुभव आवश्यक छ, तर नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, प्रविधिसँगको ज्ञान र बदलिँदो विश्व बुझ्ने क्षमतालाई पनि नेतृत्वमा स्थान दिनुपर्छ।

युवा नेतृत्व भनेको उमेर मात्र कम हुनु होइन। नयाँ सोच, जवाफदेहिता, पारदर्शिता र परिणाम दिने क्षमता पनि युवा नेतृत्वको आधार हो।

देशका नीति निर्माण तहमा युवाको अर्थपूर्ण सहभागिता बढाउन सकियो भने शिक्षा, रोजगारी, प्रविधि, उद्यमशीलता र सामाजिक परिवर्तनका क्षेत्रमा नयाँ सोच आउन सक्छ।

भाषण होइन, अवसर चाहिन्छ

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसका अवसरमा हरेक वर्ष युवाका नाममा धेरै कार्यक्रम र भाषण हुन्छन्। युवा देशका भविष्य हुन्, युवाले देश बनाउनुपर्छ, युवालाई स्वदेशमै रोजगारी दिनुपर्छ भन्ने कुरा पनि दोहोरिन्छ।

तर अब युवालाई भाषणभन्दा बढी अवसर चाहिएको छ।

उनीहरूलाई आफ्नो सीप प्रयोग गर्ने ठाउँ चाहिएको छ। उद्यम गर्न सहज वातावरण चाहिएको छ। कामको सम्मान चाहिएको छ। आफ्नो श्रम र प्रतिभाले आफ्नै देशमा भविष्य बनाउन सकिन्छ भन्ने विश्वास चाहिएको छ।

सरकार, निजी क्षेत्र र समाज सबैले युवाको ऊर्जा सही दिशामा प्रयोग गर्ने वातावरण बनाउन सके देशको विकासले गति लिन सक्छ।

पुल–पुलेसा, सडक र पूर्वाधार निर्माणदेखि कृषि, पर्यटन, प्रविधि र उद्योगसम्म युवाको सीप र ऊर्जा जोड्न सकियो भने नेपालको विकासले नयाँ गति लिन सक्छ।

अन्ततः देशको समृद्धि केवल ठूला भवन, सडक र भौतिक पूर्वाधारले मात्र मापन हुँदैन। देशभित्रै अवसर पाएर आत्मविश्वासका साथ काम गरिरहेका युवाको संख्या पनि समृद्धिको महत्वपूर्ण सूचक हो।

आज अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस मनाइरहँदा एउटा प्रश्न सबैले आफैंलाई सोधौँ—हाम्रा युवालाई भविष्य खोज्न विदेश पठाउने देश बनाउने कि उनीहरूले भविष्य निर्माण गर्न सक्ने देश?

जवाफ हाम्रो नीति, सोच र व्यवहारले दिनेछ।

युवाशक्तिलाई सही पहिचान, सम्मान र अवसर दिन सकियो भने समृद्ध नेपाल निर्माणको सपना केवल नारामा सीमित रहने छैन।

युवाको ऊर्जा देशमै लगानी गरौँ, सम्भावनालाई अवसरमा बदलौँ र समृद्धिको बाटो आफैं निर्माण गरौँ।